Ñe’ênguéra Europapegua
- Les llengües del món
Ñe’ênguéra Europapegua
Yvyguasu europaguápe oî ñe’ê haimeteva’ekue ogue noñeñe’êvéigui ha ára ko’agagua rupi ojeipurujey (techapyrârô Krimeapegua tátaro, oñe’êva peteî tavagua oñemuñava’ekue). Ñe’ênguéra, avaty oikotevê rupi ojapo ichugui imba’eteérô ha oipurúva ijoajurâ, heñói ambue ñe’ê oîmavagui (techapyrâ luysemburgue, iñepyrûme ha’eva’ekue aleman jopara ijyvýpe), ha ñe’ênguéra ha’etéva oikove jevýva (techapyrâ kórniko). Avei oî, ñambyasy ramo jepe, ñe’ê oguéva mbeguekatumi, aragonéicha. Ñamoîrô ñane renondépe â mba’e, ikatu ja’e ipahápe hasyha ja’e hagua mbovy ñe’êpa oñeñe’ê Európape.
Opáicha rei, oje’ekuaa ñe’ê oñeñe’êva papapy yvyguasu europagua, yguasu Atlántiko guive yvytyrusu Urále peve – oñema’ê’ÿre káukasore -, ohupyty pokôipa, ojeipapa’ÿre ohendu’ÿva ñe’ê mayma mbya jopara aty térâ ñe’ênguéra ko’ê ko’êre oipurúva europagua pyahu oguahêva arapy mamoreígui.
Pokôipa pa’ûme hetave ñe’ê oikéva indoeuropéa rogayguápe, péva he’ise ijypy peteîchaha ha, upéicharô, ojojogua, jepe ko’â jejogua – techapyrârô italiáno ha suéko pa’ûme – py’ÿi ohechakuaa iñaranduvévante ha ndaha’éi ojehechakuaáva péicha péichante. Európape oî avei ñe’ê urálika (techapyrârô hinlande, estónio, saámi térâ úngaro) ha altáika rogaygua (techapyrârô túrko térâ tártaro), peteî ñe’ê afroasiátika rogaygua, malte, hi’aguíva áravegui ha oî avei ñe’ê vásko, ojeikuaa’ÿva mba’e rogayguápa.
Európape indoeuropéava ha’e ñe’ênguéra váltika (latin ha lituáno), séltika (gaéliko irlande, gale térâ vreton), esláva (rrúso, poláko térâ masedóniko), hermániko (ingle, aleman, frison térâ islande) ha rromanikokuéra (kataka, rrumáno, karaiñe’ê térâ oysitáno), ha avei griégo, alvane ha rromani, ñe’ê indo-iránia oñe’êva heta hitanokuéra europapegua.
Oikova’ekue pukukuére, ñe’ênguéra europapegua oipuruka ojupe ñe’ê – ha avei oipuru ñe’ênguéra ambue yvyguasuguágui – peteî jehe’a pypukúpe. Techapyrârô, túrko ome’ê heta ñe’ê europaguápe ko’âichagua ñe’ê: haviar (‘kaviar’) ha yoghurt (‘jogur’). Ñe’ê sáuna, ojeipuru heta ñe’ême, osê hinlandégui.
Avatykuéra europagua oñeha’âmbaiteva’erâ ko árape ani hagua ñe’êmbo’e asâi ikangy ikatuhaguáicha ko’ê ko’êre imbareteve, oñembotove’ÿre hekopy oikokuaaha oñondive, tapia omopu’âva, pytagua ováva ñe’ênguéra ndive mba’e imbaretéva. Kóva he’ise ojejuhuva’erâha mba’éichapa ñomomarandu tetâ ryepýpe oikova’erâ omombareteve’ÿre mba’evéichagua ñe’ê ha oñemoingove hagua mayma ñe’ênguéra oîva yvyguasúpe, tetâ mongu’eha térâ mba’erepy oguerekóva rupi, ikangypaite ha oîva ogue haguáicha.
Joapy ojojoguáva
